Taalspelletjes·woordspelingen

Papaoutai

imagesR9Z0J8K7

Je zou even willen voelen maar je kunt je nog net bedwingen. Handen op de rug en kin discreet vooruitgestoken schuifel je wat dichterbij. Geen zaalwachter in de buurt? Nog een stapje dichter. Wat is er toch met die lijst? Plots klikt de driedimensionale illusie weg: het is een trompe-l’oeil. Dat heeft die schilder toch maar knap gedaan, glimlach je.

Bedriegen, bedrogen worden en bedrog zijn nochtans negatieve aangelegenheden. Zelfs onschuldig gezichtsbedrog klinkt ontnuchterend nuchter. Maar zodra je er een Franse draai aan geeft is het leuk. Trompe (-) l’oeil, bedrieg het oog, doe het als een ware vakman en de liefhebber waardeert je ontrouw.

Ook oren laten zich gewillig in de maling nemen. Luister bijvoorbeeld naar pianio niba, moino aniba nio, coucou anio e niba, en beslis dan welke taal het is. Wel? Je weet niet wat je hoort maar erg Frans klinkt het niet? Aha, woordspelletje gelukt! Ratel de zinnetjes Pie a nid haut, ni bas / Moineau a nid bas, ni haut / Coucou a nid haut et nid bas / razendsnel af en geniet van het exotische effect op je publiek. Of ornithologen nu beamen of tegenspreken dat eksters zich hoog, mussen zich laag en koekoeken zich hoog én laag nestelen, peu importe. Wat telt is dat je toehoorder verbouwereerd iets hoort wat je niet zegt.

Net zoals hun soortgenoten, de tongbrekers of virelangues (genre un chasseur sachant chasser sans son chien de chasse etcetera) zijn deze trompe-oreilles – want zo heten ze –  enkel uit op effect en aandacht.  Effect omdat ze zo vreemd klinken  (trompe-oreilles) of aandacht omdat ze onuitspreekbaar blijken (virelangues).

De lange lijst trompe-oreilles (ook trompe-l’oreille) kent vele varianten en groeit gestadig aan. Zoals onlangs nog met de Franse hit Papaoutai. Dat Stromae eigenlijk Papa, où t’es zingt was niet onmiddellijk voor iedereen duidelijk. Welkom aan de nieuwe kandidaat op de lijst!

Tot slot, hoe klinkt Anvers alweer in Frans Frans? anverver parpour anver avec anver anverver  (Un ver vert part pour Anvers avec un verre en verre vert). Anvers zonder -s, c’est ça.

 

P.S. Gek, ik kon niet direct op trompe-oreilles in het Nederlands komen … . De vertaling een groene worm die naar Antwerpen trekt met een groen glas komt niet in aanmerking, en al helemaal niet in deze politieke sperperiode. Ken jij betere voorbeelden in het Nederlands?

 

Delen of reageren is fijn, dankjewel.

Linkedin: be.linkedin.com/in/christlverbert/nl               Twitter: @ChristlVerbert

Trucs et astuces

Het trucje van de 2 p’s

Tente_l%E9g%E8re[1]

Maakt die Franse hoofdletter nu écht het verschil? Misschien vroeg jij je dat ook af bij een vorig bericht over le passage canadien. Alles is relatief natuurlijk, maar och, puur voor het plezier, lees even mee en oordeel dan zelf.

Stel, je bent aan het schrijven over een Nederlander die in Frankrijk woont en goed Frans spreekt met een licht Nederlands accent. Dan gebruik je tot nu toe alleen maar hoofdletters voor alle woorden die iets met de nationaliteit te maken hebben, en zo hoort het. Vertaal je die zin naar het Frans, dan veranderen sommige hoofdletters in kleine letters. Zo hoort het ook, in het Frans. Je hebt nu de keuze: ofwel lees je er de grammaticaregels op na, ofwel opteer je voor het trucje van de 2 p’s. Wat doen we? Het trucje? Voilà:

Personne (inwoner) of Pays (staat, stad, streek)? Hoofdletter.

Je mág extra onthouden dat talen in het Frans met een kleine letter beginnen – le français, le roumain, le limbourgeois, le provençal –  maar nodig is het niet, de reflex PP volstaat.

Kom, neem meteen de proef op de som: je schrijft dus: un Néerlandais (personne) qui habite en France (pays) et qui parle le français (geen personne/pays) avec un léger accent néerlandais (geen personne/pays).

Een lekker Belgisch biertje wordt een vlekkeloos bonne bière belge – tenzij je een stevige bordeaux de Bordeaux verkiest – en dat Stromae een Belg is weten de Fransen ook: bien sûr, Stromae est belge.

Of is het Stromae est Belge? Ja, inderdaad, hier twijfelen de Fransen zélf. Maar ook nu werkt het middeltje van de 2 p’s.  Wie Belge schrijft denkt aan een persoon (P), zoals in Stromae est (un)chanteur. Wie belge met een kleine letter schrijft denkt: geen P , zoals in Stromae est formidable. Ook juist! Hanse en Blanpain van de Nouveau dictionnaire des difficultés du français moderne verkiezen de eerste interpretatie (in ‘onze’ termen: P), de Franse Académie française adviseert de tweede versie (= P ).

Hoog tijd om terug te komen op je vraag: is die Franse hoofdletter belangrijk? Het antwoord zit in een wedervraag: welk van beide Franse woorden verwijst naar een Canadese vrouw en welk naar een piepklein tentje? Une canadienne of une Canadienne?

Zie je wel.

* un francophone, un anglophone enzovoort doen in het Frans niet mee met de aardrijkskundige namen, en scharen zich aan de kant van de talen, dus: altijd kleine letter. Geen trucje zonder uitzondering, nietwaar?

Verwant bericht: Een handig woord ‘ininéressant’

Delen of reageren is leuk!

Linkedin: be.linkedin.com/in/christlverbert/nl