Tagarchief: Frans

Juliganger of augustusfan

cc_el_120085[1]

Elke zomer halen de Fransen – naast hun tongs (slippers), transats (ligstoelen) en serviettes de plage (strandlakens) – ook de uitdrukking chassé-croisé uit de kast. Met deze term uit de balletwereld beschrijven ze het aflossen van de wacht onder vakantiegangers, en de bijhorende verkeersdrukte. Momenteel is het weer zover: de juilletistes trekken naar huis, de aoûtiens vertrekken op vakantie, en iedereen heeft het over: “le premier grand chassé-croisé de l’été“.  Er komen er dus nog.

Chassé-croisé laat zich niet goed vangen in één Nederlands woord (komen en gaan/uitwisseling van toeristen?) en juilletiste (julivakantieganger?) of aoûtien (augustustoerist?) al evenmin. Die laatste twee hebben trouwens nog meer vakantietrekjes. Schrijf ze zoals je wil (juilletiste of juillettisteaoût of aout) en zeg gerust [oet] of [oe], het mag allemaal. En dan heb je ook nog de bizarre a, die je NOOIT hoort in août en ALTIJD in afgeleiden zoals aoûtien [aoussien]. Een tikje excentriek, ja, maar dat past perfect bij een warme zomer.  

Vakantiewoorden. “Laat alle regels los,” lijken ze te suggereren, “en ga er even tussenuit.” Welja, goed idee. Bonnes vacances à toutes et à tous!

Een goed ‘Frans’ boek

annulaire[1]

Een jonge vrouw stopt met werken in een limonadefabriek nadat ze er door een licht arbeidsongeval een stukje van haar ringvinger verliest. Ze wordt de assistente van meneer Deshimaru, taxidermist van (pijnlijke) herinneringen. In zijn laboratorium, gevestigd in de kelder van een verlaten meisjesinternaat, vervaardigt hij ongewone specimens.

Dit is geen griezelverhaal, maar wel een knappe novelle van Yôko Ogawa. Haar taal is sober en onderkoeld, haar verhaal helder als stil water, met een diepe grond.

De mysterieuze specimens staan centraal: mensen vertrouwen emotionele objecten  – champignons, botten, een muziekpartituur, een litteken –   toe aan het laboratorium dat ze voor hen verwerkt tot een preparaat, en bewaart. De jonge vertelster kwijt zich ernstig van haar taak en geraakt zo in de ban van de professor.

Ogawa vermengt realiteit en fantasie tot een huis-clos rond de thema’s rouw, fetisjisme en onderwerping. Ze trekt je mee in een duister sprookje, dat je wil verder lezen en herlezen.

Kusuriyubi no hyōhon, 薬指の標本 (De ringvinger) werd in meerdere talen vertaald, maar niet in het Nederlands. Is dit nu pech of een opportuniteit? Ga voor het laatste en lees het gewoon in het Frans: de klare taal, de spanning én het feit dat het boekje nog geen 100 bladzijden telt zijn allemaal argumenten pro.

Wie eerst de sfeer wil proeven alvorens de (kort)roman aan te schaffen kan hier klikken voor de radiobewerking die Radio France Culture begin dit jaar programmeerde. Het intense hoorspel duurt 59 minuten (het verhaal zelf begint op 00:51), en is ook beschikbaar als podcast.

Wat is de beste volgorde: eerst het boek en dan de luisterversie, of omgekeerd? Het maakt niet uit. Luister- en leesversie verrijken elkaar. L’annulaire is onuitputtelijk, het is pure klasse.

 

 

L’Annulaire (薬指の標本 Kusuriyubi no hyōhon, 10/1994; Actes Sud 1999

http://www.franceculture.fr/emission-l-atelier-fiction-l-annulaire-2014-01-07

 

Voor andere (luister)boeken of hoorspelen, lees ook: Over een man en zijn GPS  en Langzaam lezen

 

 

1 april? Gevaar: “Canular”!

private-category-poisson-interdit-laisse-img[1]

“L’Académie française valide finalement « Ils croivent » […].”

Wanneer dit bericht op twitter voorbijkomt gaan je wenkbrauwen automatisch de hoogte in. Ils croivent voortaan even correct Frans als ils croient? Ongeloofwaardig. Straks aan de collega’s vragen, of neen, liever nu onmiddellijk bingen of googelen.

Natuurlijk is het niet waar, c’est un canular*. 

De nepnieuws-site Le Gorafi nous mène en bateau en kent de knepen van het fopvak. Zo lanceert ze het valse nieuws één dag vóór in Le Figaro verschijnt dat de Académie française, voor het eerst in de Franse geschiedenis, een … Brit in haar rangen opneemt (regel 1: speel in op de actualiteit). Dat de grap over ‘croivent’ gaat lijkt evenmin toevallig: de Académie kaartte het onderwerp vorig jaar zelf aan in een negatief advies, en sprak van ‘une faute grossière‘ (regel 2: zinspeel op een waar feit). En wij – lezers, twitteraars, facebookers, bloggers –  doen de rest (regel 3: zet je lezer aan het werk, zorg dat hij iets doet).

“Tous les articles relatés ici sont faux […]” lees je onder de ‘A propos’ van de website. Of hoe een info staat of valt volgens de  bron. Maar ook, schitterend hoeveel plezier je kan beleven aan een (echte of valse) 3 de persoon meervoud van de indicatif présent van een Frans werkwoord !

* un canular [kanylaʀ]: vals nieuws, fopbericht

P.S. een aprilvis, un poisson d’avril,  is ook een canular, maar dan enkel op 1 april

Een handig woord: ‘inintéressant’

Image4

Klinkt jouw ‘i’ als [ɛ̃] in de Franse woorden internet, incendie, imposer, imprudence? Dan aarzel je waarschijnlijk evenmin om de ‘i’ van inondation, inutile, image, inaugurer als [i] uit te spreken.

Het is duidelijk. Jij hebt het volgende uitspraaktrucje

a.   i + n/m + medeklinker = [ɛ̃]

b.   i + n/m + klinker =  [i]

niet nodig.

Maar wil je voor wie nog twijfelt toch even laten horen hoe je inhaler, inhumain of inhérent uitspreekt? Inderdaad, met [i]: [inale], [inymɛ̃] en [ineʀɑ̃t]. Die fameuze ‘h’ non aspiré lijkt op een medeklinkermaar je hoort de letter niet. Gezichtsbedrog. Bijgevolg is niet regel a, maar wel regel b van toepassing

Hetzelfde principe geldt trouwens ook voor de dubbele ‘n’ of ‘m’ in woorden zoals innocentinné, immatriculation, immigré. Gewoon negeren en uitspraakregel b toepassen is de beste manier om tientallen gelijkaardige woorden automatisch goed uit te spreken, met  [i]*. Maar dat wist je al.

Een paar vreemde vogels, genre impala [impala], indoor [indɔʀ], input [input], laten zich evenwel niet temmen door ons uitspraaktrucje en behouden hun oorspronkelijke beginklank. Op zich is dat natuurlijk niet vreemd.

Intéressant ou inintéressant tout ça ? Het woord inintéressant [in-ɛ̃teʀesɑ̃] is alvast het onthouden waard: uitspraakregeltjes a én b zitten er handig in verpakt.

* Opgelet,  immaîtrisable, immariable, immanquable, immentionnable en immettable spreek je wél met [ɛ̃] uit. Het weerbarstige vijftal is een absolute minderheid, die strikt regel a volgt.

Verwant bericht: Het trucje van de 2 p’s 

Delen of reageren is fijn.

Linkedin: be.linkedin.com/in/christlverbert/nl

Gelukstanden

dents-de-la-chance_540189[1]

Wat hebben Brigitte Bardot, Lara Stone of nog Ronaldo met elkaar gemeen? Wel, diastema, of gewoon gezegd: een spleetje tussen de voortanden.

Je hebt gelijk. Op zich is dit feit niet voldoende interessant om je van je werk af te houden, ware het niet dat de Fransen er een knappe uitdrukking voor hebben, namelijk, dents du bonheur. Mooi toch?

Waar de term vandaan komt is niet duidelijk, maar het zou iets te maken kunnen hebben met munitie. Ten tijde van Napoleon hadden de soldaten op het slagveld,  met het musket in de éne en het munitiepatroon in de andere hand, weinig andere keuze dan de papieren huls open te scheuren met hun tanden, althans volgens Alain PIGEARD en Jean DIF. En, zo gaan ze voort, wie een slecht gebit had ging er onverbiddelijk uit. Afgekeurd voor de dienst.

Al bij al zo slecht niet, die slechte tanden. Eerder een imperfectie met perfect gevolg. Hoe dan ook, het verhaal wil dat tóen de uitdrukking dents du bonheur of dents de la chance geboren werd.

Moderedacteurs van nu schrijven dat het gelukbrengende spleetje tussen de voortanden  – net als (schoonheids)vlekjes, sproetjes, kuiltjes –  een mens een stuk aantrekkelijker maakt. Dents du bonheur, taches de beauté, taches de rousseur en niet te vergeten fossettes: een absolute must voor elke Miss (en Mister) in spe!

Jane Birkin, Yannick Noah en Madonna liggen er niet wakker van. En ijsman Ötzi? (Ja Ötzi, de ijsmummie uit het Ötztal.) Evenmin. Zijn dents du bonheur brengen hem al eeuwenlang een gelukkige slaap. Maar of het hem mooier maakt … ?

 

Papaoutai

imagesR9Z0J8K7

Je zou even willen voelen maar je kunt je nog net bedwingen. Handen op de rug en kin discreet vooruitgestoken schuifel je wat dichterbij. Geen zaalwachter in de buurt? Nog een stapje dichter. Wat is er toch met die lijst? Plots klikt de driedimensionale illusie weg: het is een trompe-l’oeil. Dat heeft die schilder toch maar knap gedaan, glimlach je.

Bedriegen, bedrogen worden en bedrog zijn nochtans negatieve aangelegenheden. Zelfs onschuldig gezichtsbedrog klinkt ontnuchterend nuchter. Maar zodra je er een Franse draai aan geeft is het leuk. Trompe (-) l’oeil, bedrieg het oog, doe het als een ware vakman en de liefhebber waardeert je ontrouw.

Ook oren laten zich gewillig in de maling nemen. Luister bijvoorbeeld naar pianio niba, moino aniba nio, coucou anio e niba, en beslis dan welke taal het is. Wel? Je weet niet wat je hoort maar erg Frans klinkt het niet? Aha, woordspelletje gelukt! Ratel de zinnetjes Pie a nid haut, ni bas / Moineau a nid bas, ni haut / Coucou a nid haut et nid bas / razendsnel af en geniet van het exotische effect op je publiek. Of ornithologen nu beamen of tegenspreken dat eksters zich hoog, mussen zich laag en koekoeken zich hoog én laag nestelen, peu importe. Wat telt is dat je toehoorder verbouwereerd iets hoort wat je niet zegt.

Net zoals hun soortgenoten, de tongbrekers of virelangues (genre un chasseur sachant chasser sans son chien de chasse etcetera) zijn deze trompe-oreilles – want zo heten ze –  enkel uit op effect en aandacht.  Effect omdat ze zo vreemd klinken  (trompe-oreilles) of aandacht omdat ze onuitspreekbaar blijken (virelangues).

De lange lijst trompe-oreilles (ook trompe-l’oreille) kent vele varianten en groeit gestadig aan. Zoals onlangs nog met de Franse hit Papaoutai. Dat Stromae eigenlijk Papa, où t’es zingt was niet onmiddellijk voor iedereen duidelijk. Welkom aan de nieuwe kandidaat op de lijst!

Tot slot, hoe klinkt Anvers alweer in Frans Frans? anverver parpour anver avec anver anverver  (Un ver vert part pour Anvers avec un verre en verre vert). Anvers zonder -s, c’est ça.

 

P.S. Gek, ik kon niet direct op trompe-oreilles in het Nederlands komen … . De vertaling een groene worm die naar Antwerpen trekt met een groen glas komt niet in aanmerking, en al helemaal niet in deze politieke sperperiode. Ken jij betere voorbeelden in het Nederlands?

 

Delen of reageren is fijn, dankjewel.

Linkedin: be.linkedin.com/in/christlverbert/nl               Twitter: @ChristlVerbert

Antwerpen op zijn Frans

imagesY1V69ZYK

Paris métro, station Anvers? Antwerpenaren kijken er helemaal niet van op. Bij ons ‘in ’t stad’ is er toch ook een Frankrijklei, denken ze, waarom zou er dan in Parijs geen metrostation Anvers zijn?  Zo gaat dat nu eenmaal onder metropolen.

Parijse metroreizigers met bestemming station Anvers zijn evenmin onder de indruk. Voor hen mag de halte ook Terminus of Dodo heten, het maakt niet uit.  Métro, boulot, station Anvers: heerlijk, bijna thuis.

Fotograaf Janol Apin zag er wél iets in. Hij focuste op het woord, luisterde ernaar zonder te kijken en hoorde   “Anvers, envers, le monde à l’envers“. En pats, de omgekeerde metrohalte Anvers stond op zijn netvlies.

Van toen af aan was er geen houden meer aan. De fotograaf die woorden graag letterlijk ziet draaide 120 metrostations door zijn grappig verbeeldingsmolentje om ze voor ons te verzamelen in het album Métropolisson. Métro-polisson, de visie van een ondeugende ‘polisson’ op de eerbiedwaardige Parijse ‘Métropolitain’, de schavuit!

Maar, maar, hoor ik  tegenpruttelen, spreek je de -s van Anvers dan niet uit? Ja en nee, dat wil zeggen, in Belgisch Frans wel, in Frans Frans niet.  Niet alle Belgen zijn even gelukkig met die 2 versies van Anvers, maar mij komt het in dit geval bijzonder goed uit. Anvers met hoorbare -s? Pech: geen foto, geen blogpost.

Noot: ik heb niet kunnen achterhalen of Station Anvers inderdaad de eerste foto uit de reeks ‘Métropolisson’ is, maar ik vond het  – als Antwerpenaar … –  te mooi om niet waar te zijn. Excuus, meneer Apin. Noem het ‘bloggerlijke’ vrijheid.

Like it? Share it!

Linkedin: be.linkedin.com/in/christlverbert/nl               Twitter: @ChristlVerbert

Voor nieuws over andere steden, lees ook: Paris vs New York

Het trucje van de 2 p’s

Tente_l%E9g%E8re[1]

Maakt die Franse hoofdletter nu écht het verschil? Misschien vroeg jij je dat ook af bij een vorig bericht over le passage canadien. Alles is relatief natuurlijk, maar och, puur voor het plezier, lees even mee en oordeel dan zelf.

Stel, je bent aan het schrijven over een Nederlander die in Frankrijk woont en goed Frans spreekt met een licht Nederlands accent. Dan gebruik je tot nu toe alleen maar hoofdletters voor alle woorden die iets met de nationaliteit te maken hebben, en zo hoort het. Vertaal je die zin naar het Frans, dan veranderen sommige hoofdletters in kleine letters. Zo hoort het ook, in het Frans. Je hebt nu de keuze: ofwel lees je er de grammaticaregels op na, ofwel opteer je voor het trucje van de 2 p’s. Wat doen we? Het trucje? Voilà:

Personne (inwoner) of Pays (staat, stad, streek)? Hoofdletter.

Je mág extra onthouden dat talen in het Frans met een kleine letter beginnen – le français, le roumain, le limbourgeois, le provençal –  maar nodig is het niet, de reflex PP volstaat.

Kom, neem meteen de proef op de som: je schrijft dus: un Néerlandais (personne) qui habite en France (pays) et qui parle le français (geen personne/pays) avec un léger accent néerlandais (geen personne/pays).

Een lekker Belgisch biertje wordt een vlekkeloos bonne bière belge – tenzij je een stevige bordeaux de Bordeaux verkiest – en dat Stromae een Belg is weten de Fransen ook: bien sûr, Stromae est belge.

Of is het Stromae est Belge? Ja, inderdaad, hier twijfelen de Fransen zélf. Maar ook nu werkt het middeltje van de 2 p’s.  Wie Belge schrijft denkt aan een persoon (P), zoals in Stromae est (un)chanteur. Wie belge met een kleine letter schrijft denkt: geen P , zoals in Stromae est formidable. Ook juist! Hanse en Blanpain van de Nouveau dictionnaire des difficultés du français moderne verkiezen de eerste interpretatie (in ‘onze’ termen: P), de Franse Académie française adviseert de tweede versie (= P ).

Hoog tijd om terug te komen op je vraag: is die Franse hoofdletter belangrijk? Het antwoord zit in een wedervraag: welk van beide Franse woorden verwijst naar een Canadese vrouw en welk naar een piepklein tentje? Une canadienne of une Canadienne?

Zie je wel.

* un francophone, un anglophone enzovoort doen in het Frans niet mee met de aardrijkskundige namen, en scharen zich aan de kant van de talen, dus: altijd kleine letter. Geen trucje zonder uitzondering, nietwaar?

Verwant bericht: Een handig woord ‘ininéressant’

Delen of reageren is leuk!

Linkedin: be.linkedin.com/in/christlverbert/nl   

Letters in de soep

websize_vw9ntlgqe7ejq348toey[1]

Het Brusselse restaurant ‘Comme chez soi’: 2 Michelinsterren. Het Antwerpse restaurant ‘Kommilfoo’: 1 Michelinster. Wij ook! dachten de nieuwkomers op de soepmarkt en ze doopten hun soepbar prompt ‘Comme Soupe’.

Kom, ik maak meteen een beetje reclame: Trek in een kom soep? Kom naar ‘Comme Soupe’, in Antwerpen. Wat de Frans getinte woordspeling betreft is dit soeprestaurant alvast mijn favoriet. Of ga naar ‘SoepMie’, ook in Antwerpen, of naar ‘SoepTrien’ in Aalst, of nog, naar ‘Coup de Soup’ in Leuven. Die naam  heeft iets vurigs of oppeppends over zich al naargelang je aan ‘coup de cœur’ of ‘coup de pouce’ denkt, maar ik vrees dat de West-Vlaamse studenten zich minder aangesproken voelen door ‘koedesoep’… . Blijf je liever thuis? Bel dan gewoon naar ‘Soeperstar’ uit Gent, die leveren aan huis.

Trendy soepbars spelen graag met woorden en daar wordt iedereen vrolijk van. Maar het is niet nieuw. Soepeters hebben altijd graag met letters gespeeld, van jongs af aan, denk maar aan de lettervermicelli: met de soeplepel in aanslag op zoek gaan naar de ontbrekende letter, meticuleus glibberige woordjes vormen op de soepbordrand, om ze ten slotte,  genadeloos en in één hap, te doen verdwijnen in je mond.

Nostalgie? Neen, hip!

Soepchefs, mag ik jullie een suggestie doen? Beloon de klanten die met lettervermicelli de naam van jullie soepbar kunnen maken met een gratis of extra bord soep. OK? Geef me maar een seintje.

Like it? Share it!

Linkedin: be.linkedin.com/in/christlverbert/nl              

Passage canadien

WP_001071

Al meer dan een uur zalig onderweg op het ritme van knarsend dolomiet, krekels en insectengezoem, en dan duikt plots een  verkeersbord op.  Spijtig. Een wegnummer of de discrete mededeling ‘Réserve naturelle de France’, dat kan nog net, maar een lelijk gevarenbord met uitroepteken?

Soit. PASSAGE CANADIEN.  Ah, het nut van de Franse hoofdletter. (Toegegeven, alleen taalnerds maken zich zo’n bedenking. Even kijken of we er wijzer van worden). Mét hoofdletter verwijst Canadien naar de persoon, wat betekent  dat, zoals in ‘passage piéton’,  de zone – hoe onwaarschijnlijk ook – niet voor jou toegankelijk is, tenzij je Canadees bent; zónder is het een adjectief, en blijf je vastzitten in een ‘Canadese doorgang’. (Zijn we nu wijzer?). Waarom je voor het één of het ander moet oppassen blijft een raadsel.

Een paar stappen verder ligt het antwoord gelukkig gewoon voor je voeten: het is een veerooster, bedoeld om het wild binnen het natuurdomein te houden. Ja, natuurlijk. Daar weten de Canadezen met hun uitgestrekte natuurparken alles van. Met kleine -c dus. (Daar is de taalnerd weer).

Blijkbaar bestaat ook de benaming ‘bovistop’… Neen, dan liever het exotische  ‘passage canadien’ van Oh Canada. Dat past al bij al toch beter in het plaatje.

Delen of reageren is leuk!