Categorie archief: Trucs et astuces

Vooruit achteruit

winteruurdekat[1]

Wat wordt het dit weekend, een uurtje langer slapen of een uurtje vroeger opstaan? Stripfiguur Le Chat van Belgisch tekenaar Philippe Geluck kiest het eerste, want:”En octobre, on recule les aiguilles, en avril, on les avance.” Leuk geheugensteuntje – je bent nu eenmaal fan van Le Chat of niet –  al ontlokt zijn ezelsbruggetje ook veel scherpe noten.

Critici merken fijntjes op dat niet alleen in octobre, maar ook in septembre, novembre én décembre de letters RE voorkomen. Om vervolgens langs de neus weg toe te voegen dat de zomertijd in maart begint … en niet in april. Philippe toch, waar zat je met je gedachten?*

Taalpuristen huiveren dan weer voor het besmettingsgevaar van ‘heure’ in ‘changement d’heure’ en ‘passage de l’heure d’été à l’heure d’hiver’: winteruur en zomeruur mogen dan, naar Frans voorbeeld, standaardtaal zijn in België, toch verkiest men in het hele taalgebied wintertijd en zomertijd! Uurwerkliefhebbers ten slotte griezelen bij de formulering ‘on recule les aiguilles’: wijzers terugdraaien is nu eenmaal slecht voor de mechanismes.

Begeeft het geheugensteuntje van Le Chat het onder zoveel commentaar? Kom, we nemen meteen de proef op de som. Mogen we nu in de nacht van zaterdag op zondag een uurtje langer slapen of niet … ? Aha, het gammele ezelsbruggetje is dus toch stevig genoeg.

Slaap lekker (langer) 🙂

 

* Waarschijnlijk zat hij met zijn gedachten in het jaar 1978? Philippe Geluck werd geboren in 1954, de stripreeks Le Chat in 1983. 1978 was het enige jaar in die tijdspanne waarin de zomertijd op 2 april, en de wintertijd op 1 oktober begon (bron: Historique des changements d’heure).

Een handig woord: ‘inintéressant’

Image4

Klinkt jouw ‘i’ als [ɛ̃] in de Franse woorden internet, incendie, imposer, imprudence? Dan aarzel je waarschijnlijk evenmin om de ‘i’ van inondation, inutile, image, inaugurer als [i] uit te spreken.

Het is duidelijk. Jij hebt het volgende uitspraaktrucje

a.   i + n/m + medeklinker = [ɛ̃]

b.   i + n/m + klinker =  [i]

niet nodig.

Maar wil je voor wie nog twijfelt toch even laten horen hoe je inhaler, inhumain of inhérent uitspreekt? Inderdaad, met [i]: [inale], [inymɛ̃] en [ineʀɑ̃t]. Die fameuze ‘h’ non aspiré lijkt op een medeklinkermaar je hoort de letter niet. Gezichtsbedrog. Bijgevolg is niet regel a, maar wel regel b van toepassing

Hetzelfde principe geldt trouwens ook voor de dubbele ‘n’ of ‘m’ in woorden zoals innocentinné, immatriculation, immigré. Gewoon negeren en uitspraakregel b toepassen is de beste manier om tientallen gelijkaardige woorden automatisch goed uit te spreken, met  [i]*. Maar dat wist je al.

Een paar vreemde vogels, genre impala [impala], indoor [indɔʀ], input [input], laten zich evenwel niet temmen door ons uitspraaktrucje en behouden hun oorspronkelijke beginklank. Op zich is dat natuurlijk niet vreemd.

Intéressant ou inintéressant tout ça ? Het woord inintéressant [in-ɛ̃teʀesɑ̃] is alvast het onthouden waard: uitspraakregeltjes a én b zitten er handig in verpakt.

* Opgelet,  immaîtrisable, immariable, immanquable, immentionnable en immettable spreek je wél met [ɛ̃] uit. Het weerbarstige vijftal is een absolute minderheid, die strikt regel a volgt.

Verwant bericht: Het trucje van de 2 p’s 

Delen of reageren is fijn.

Linkedin: be.linkedin.com/in/christlverbert/nl

Het trucje van de 2 p’s

Tente_l%E9g%E8re[1]

Maakt die Franse hoofdletter nu écht het verschil? Misschien vroeg jij je dat ook af bij een vorig bericht over le passage canadien. Alles is relatief natuurlijk, maar och, puur voor het plezier, lees even mee en oordeel dan zelf.

Stel, je bent aan het schrijven over een Nederlander die in Frankrijk woont en goed Frans spreekt met een licht Nederlands accent. Dan gebruik je tot nu toe alleen maar hoofdletters voor alle woorden die iets met de nationaliteit te maken hebben, en zo hoort het. Vertaal je die zin naar het Frans, dan veranderen sommige hoofdletters in kleine letters. Zo hoort het ook, in het Frans. Je hebt nu de keuze: ofwel lees je er de grammaticaregels op na, ofwel opteer je voor het trucje van de 2 p’s. Wat doen we? Het trucje? Voilà:

Personne (inwoner) of Pays (staat, stad, streek)? Hoofdletter.

Je mág extra onthouden dat talen in het Frans met een kleine letter beginnen – le français, le roumain, le limbourgeois, le provençal –  maar nodig is het niet, de reflex PP volstaat.

Kom, neem meteen de proef op de som: je schrijft dus: un Néerlandais (personne) qui habite en France (pays) et qui parle le français (geen personne/pays) avec un léger accent néerlandais (geen personne/pays).

Een lekker Belgisch biertje wordt een vlekkeloos bonne bière belge – tenzij je een stevige bordeaux de Bordeaux verkiest – en dat Stromae een Belg is weten de Fransen ook: bien sûr, Stromae est belge.

Of is het Stromae est Belge? Ja, inderdaad, hier twijfelen de Fransen zélf. Maar ook nu werkt het middeltje van de 2 p’s.  Wie Belge schrijft denkt aan een persoon (P), zoals in Stromae est (un)chanteur. Wie belge met een kleine letter schrijft denkt: geen P , zoals in Stromae est formidable. Ook juist! Hanse en Blanpain van de Nouveau dictionnaire des difficultés du français moderne verkiezen de eerste interpretatie (in ‘onze’ termen: P), de Franse Académie française adviseert de tweede versie (= P ).

Hoog tijd om terug te komen op je vraag: is die Franse hoofdletter belangrijk? Het antwoord zit in een wedervraag: welk van beide Franse woorden verwijst naar een Canadese vrouw en welk naar een piepklein tentje? Une canadienne of une Canadienne?

Zie je wel.

* un francophone, un anglophone enzovoort doen in het Frans niet mee met de aardrijkskundige namen, en scharen zich aan de kant van de talen, dus: altijd kleine letter. Geen trucje zonder uitzondering, nietwaar?

Verwant bericht: Een handig woord ‘ininéressant’

Delen of reageren is leuk!

Linkedin: be.linkedin.com/in/christlverbert/nl