Frans & Nederlands

3 SUISSES

Het is niet al Zwitsers wat suisse heet. Want wat is een suisse?

a. een koffiekoek met rozijnen?
b. een kerkwachter?
c. een eekhoorn?
Lange suisse Je kiest a, de koffiekoek met rozijnen? Juist.

Deze suisse staat niet in het woordenboek, maar ligt wel broederlijk naast de andere koffiekoeken of couques à la crème bij de Nederlands- of Franstalige bakker. In het Brusselse bijvoorbeeld. Maar ook in de Antwerpse supermarkt bij ons om de hoek. Een lange suisse of een ronde suisse, het maakt niet uit, beide kosten 0,79 € per stuk. Smakelijk.

clip_image045[1] Je kiest ook b, de kerkwachter? Alweer juist.

Deze suisse komt zowel in Van Dale (een suisse) als in Le Grand Robert (un suisse) voor, en staat voor de kerkwachter die – met hellebaard of staf in de hand, steek op het hoofd en bandelier om de borst –  streng toekeek op de orde in de kerk. De illustratie hiernaast is een foto uit de oude doos; de betekenis suisse=kerkwachter, ook.

Tamias_minimus[1] Is er dan niemand die onmiddellijk aan de eekhoorn denkt? Toch wel: de Franstalige Canadezen.

De strepen op de pels van de tamia (een klein type eekhoorn dat in Noord-Amerika leeft) doen hen denken aan het uniform van de Zwitserse wacht van het Vaticaan. Ze kennen het diertje dus ook onder de naam: un suisse.

Hier eindigt het verhaal van de 3 niet Zwitserse suisses. Maar het kan nog straffer. De 3 Suisses van het gelijknamige postorderbedrijf hebben helemaal niets met Zwitserland te maken. Stichter Xavier Toulemonde (dat is zijn echte naam) bouwde in 1932 een textielfabriek in Roubaix in de buurt van het cafeetje van Monsieur Suis, die 3 dochters had. Iedereen kende de buurt als chez les 3 Suisses (sic), dus Xavier Toulemonde noemde zijn fabriek gewoon: Les Filatures des 3 Suisses, later afgekort tot: 3 Suisses.

Het is niet al Zwitsers wat suisse heet.

 

Lees in dit verband ook Het trucje van de 2 p’s en Over Franse titels die niet altijd Frans zijn

16 gedachten over “3 SUISSES

  1. Christl, een lange swiesel (voor een lang, onhandig, slungelachtig persoon), ken jij dat ook? Is wellicht gewoon West-Vlaams. Is er ook daar nog een verband?
    mvg,
    Erik

    Liked by 1 persoon

    1. Ja, een zoektocht door de grote dialectwoordenboeken die zijn verwerkt in de woordenbank.be, wijst uit dat het werkwoord swieselen en het zelfstandig naamwoord swiesel alleen worden besproken in het Westvlaamsch Idioticon (1873) van L. De Bo. Het werkwoord betekent een beetje vloeistof morsen of lekken. Een swiesel kon in 1873 een zwaai zijn, een waterachtige drank (Dat is maar swiesel van koffie) en een lange slungel.

      Liked by 2 people

  2. Ik kies voor het eekhoorntje en zou het leuk vinden als er zo eens eentje aan ons voederbakje kwam eten…Maar ja, dat hangt in de Noorderkempen en dus ver van Canada…
    Lucrèce

    P.S. wat de “swiesel” van Erik Devlies betreft: dat ken ik niet, maar wel “swissel” wat in het West-Vlaams zoveel betekent als een onnozel persoon, iemand die je niet ernstig moet nemen.

    Liked by 1 persoon

    1. Noorderkempen? Toch ook wel n eekhoorngebied, niet? Wel niet zooo mooi als het Canadese van christ’l Verbert. ‘gewone’ rossige, ook beautiful toch. Naast de grijzige, uitheemse, hoor ik wel eens.

      Liked by 1 persoon

      1. Sorry voor de drukfouten! Christ’l met hoofdletter uiteraard, Gewone met hoofdletter. Ja, spelling is weer helemaal mijn ding nu kleinkinderen leren spellen.

        Liked by 1 persoon

  3. Christ’l, je verhaal over het cafeetje 3 Suisses, doet mij denken aan een van de populairste dancings van de Voorkempen, die erg in trek was bij de huidige 70-plussers. Ik spreek over De veertien Billekens in Zandhoven. De veertien lichaamsdelen behoorden toe aan de zeven dochters van de bazin. Johnny Hoes zong ooit een liedje over de magische aantrekkingskracht van de Veertien Billekens.

    Toen ik nog een kind was dat naar de basisschool ging, dacht ik altijd dat de naam Trois Suisses een onhandige verfransing was van de winkelnaam ‘De 3 suizes” (waarbij de letters ui de doffe klank weergeven die bij suize in de eerste lettergreep staat. Een suize was in het Stadsantwerps en het Kempens een (wollen) deken. Op de website http://www.mijnwoordenboek.nl/dialect/wuustwezel staat nog altijd dat het (begrip) deken correspondeert het woord suize.

    Liked by 2 people

    1. Mooie verhalen.
      Het dialectwoord ‘suize’ ken ik ook. Grappig dat jij als kind (neerlandicus in spe!) dacht aan een verfransing. Maar wat zou het leuk (geweest) zijn als ‘suize’ iets met het Franse ‘suisse’ te maken heeft (had).

      Like

      1. Beste Christ’l, ik bedoel dat ik dacht dat 3 Suisses een merknaam was die gebaseerd was op het Nederlandse dialectwoord suize, niet andersom. Die gedachte kwam in mij op doordat 3 Suisses toen (en nu nog) dekens verkocht, naast vele andere waren.

        Het dialectwoord suize voor deken heeft te maken met de werkwoorden (in)soezen en suizen. Volgens vroeger taalgebruik kon je iemand in slaap suizen. Het WNT geeft o.a. de volgende voorbeelden (door mij lichtjes gemoderniseerd):
        God liet de bronnen door de bergen vlieten om onze afgematte ledematen op z’n liefelijkst in slaap te suissen.
        De deugd is genoodzaakt haar loop nu enigszins anders te wenden en met zachter kabbelingen het mensdom in slaap te suizen.
        De associatie tussen soezen, suizen, slaap en deken moge duidelijk zijn.

        Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s