Maandelijks archief: mei 2014

1 april? Gevaar: “Canular”!

private-category-poisson-interdit-laisse-img[1]

“L’Académie française valide finalement « Ils croivent » […].”

Wanneer dit bericht op twitter voorbijkomt gaan je wenkbrauwen automatisch de hoogte in. Ils croivent voortaan even correct Frans als ils croient? Ongeloofwaardig. Straks aan de collega’s vragen, of neen, liever nu onmiddellijk bingen of googelen.

Natuurlijk is het niet waar, c’est un canular*. 

De nepnieuws-site Le Gorafi nous mène en bateau en kent de knepen van het fopvak. Zo lanceert ze het valse nieuws één dag vóór in Le Figaro verschijnt dat de Académie française, voor het eerst in de Franse geschiedenis, een … Brit in haar rangen opneemt (regel 1: speel in op de actualiteit). Dat de grap over ‘croivent’ gaat lijkt evenmin toevallig: de Académie kaartte het onderwerp vorig jaar zelf aan in een negatief advies, en sprak van ‘une faute grossière‘ (regel 2: zinspeel op een waar feit). En wij – lezers, twitteraars, facebookers, bloggers –  doen de rest (regel 3: zet je lezer aan het werk, zorg dat hij iets doet).

“Tous les articles relatés ici sont faux […]” lees je onder de ‘A propos’ van de website. Of hoe een info staat of valt volgens de  bron. Maar ook, schitterend hoeveel plezier je kan beleven aan een (echte of valse) 3 de persoon meervoud van de indicatif présent van een Frans werkwoord !

* un canular [kanylaʀ]: vals nieuws, fopbericht

P.S. een aprilvis, un poisson d’avril,  is ook een canular, maar dan enkel op 1 april

Over Franse titels die niet altijd Frans zijn

Image1

Niet weten wat een franse titel is, daar schrok ik toch van. Gewoon een titel in het Frans, dacht ik. Volledig fout. Laat me vertellen hoe ik tot die schokkende ontdekking kwam.

In Ruggenruzie vroeg ik me af waarom de rugtitels van Franse boeken stijgen, en die van Engelse en Nederlandse dalen. Ik snuisterde in de DBNL en vond niet alleen antwoorden op mijn vraag maar ook het begrip: franse titel.

Tot mijn verbazing las ik dat een franse titel geen Franse titel is, maar de (verkorte) titel op een apart blad vooraan in een boek, vóór het eigenlijke titelblad. Die bijna lege beginpagina – die haast om een opdracht of een handtekening of een ex-libris vraagt –  heeft dus blijkbaar een aparte naam. Mooie quizvraag.

Maar waar komt de term ‘frans’ dan vandaan? Kijk, hier wordt het leuk. Het Algemeen Letterkundig Lexicon vermoedt dat ‘franse titel’ een verbastering is van ‘voordehandse’ titel.

Aha.

Ik hoor het al voor me: lang, heel lang geleden, in een luidruchtige drukkerij met drukkers, druk aan het werk, vliegen de klanken van het woord ‘voordehands’ in het rond:

Die voordehandse …  !”  “Wablief?” “Die vrdhanse …  !” “Hein?” “Die vranse … !” “Ah, die F/franse !!”

Daarom ook schrijven ze frans met een kleine letter, als signaal dat het niets met de Fransen te maken heeft. Die noemen het trouwens faux titre. Grappig te bedenken dat iedereen, ook wie zelden of nooit een Frans boek leest, franse titels op de boekenplank heeft staan.

Later ontdekte ik dat Van Dale dit sprookje ontkracht. Franse titel”, meldt het woordenboek categoriek én met hoofdletter, ” (wordt) zo genoemd omdat dit titelblad in de 17e eeuw van Franse uitgevers is overgenomen.”

Bah, wat flauw. Ik vond het verhaaltje van de verbastering veel beter. Is er iemand die wil argumenteren dat het historisch fonetisch toch enigszins mogelijk zou kunnen zijn, alsjeblieft? Dat zou pas een geweldige afsluiter zijn! 

Verwante berichten:  Ruggenruzie en Het trucje van de 2 p’s

 

Linkedin: be.linkedin.com/in/christlverbert/nl   

Een handig woord: ‘inintéressant’

Image4

Klinkt jouw ‘i’ als [ɛ̃] in de Franse woorden internet, incendie, imposer, imprudence? Dan aarzel je waarschijnlijk evenmin om de ‘i’ van inondation, inutile, image, inaugurer als [i] uit te spreken.

Het is duidelijk. Jij hebt het volgende uitspraaktrucje

a.   i + n/m + medeklinker = [ɛ̃]

b.   i + n/m + klinker =  [i]

niet nodig.

Maar wil je voor wie nog twijfelt toch even laten horen hoe je inhaler, inhumain of inhérent uitspreekt? Inderdaad, met [i]: [inale], [inymɛ̃] en [ineʀɑ̃t]. Die fameuze ‘h’ non aspiré lijkt op een medeklinkermaar je hoort de letter niet. Gezichtsbedrog. Bijgevolg is niet regel a, maar wel regel b van toepassing

Hetzelfde principe geldt trouwens ook voor de dubbele ‘n’ of ‘m’ in woorden zoals innocentinné, immatriculation, immigré. Gewoon negeren en uitspraakregel b toepassen is de beste manier om tientallen gelijkaardige woorden automatisch goed uit te spreken, met  [i]*. Maar dat wist je al.

Een paar vreemde vogels, genre impala [impala], indoor [indɔʀ], input [input], laten zich evenwel niet temmen door ons uitspraaktrucje en behouden hun oorspronkelijke beginklank. Op zich is dat natuurlijk niet vreemd.

Intéressant ou inintéressant tout ça ? Het woord inintéressant [in-ɛ̃teʀesɑ̃] is alvast het onthouden waard: uitspraakregeltjes a én b zitten er handig in verpakt.

* Opgelet,  immaîtrisable, immariable, immanquable, immentionnable en immettable spreek je wél met [ɛ̃] uit. Het weerbarstige vijftal is een absolute minderheid, die strikt regel a volgt.

Verwant bericht: Het trucje van de 2 p’s 

Delen of reageren is fijn.

Linkedin: be.linkedin.com/in/christlverbert/nl

Gelukstanden

dents-de-la-chance_540189[1]

Wat hebben Brigitte Bardot, Lara Stone of nog Ronaldo met elkaar gemeen? Wel, diastema, of gewoon gezegd: een spleetje tussen de voortanden.

Je hebt gelijk. Op zich is dit feit niet voldoende interessant om je van je werk af te houden, ware het niet dat de Fransen er een knappe uitdrukking voor hebben, namelijk, dents du bonheur. Mooi toch?

Waar de term vandaan komt is niet duidelijk, maar het zou iets te maken kunnen hebben met munitie. Ten tijde van Napoleon hadden de soldaten op het slagveld,  met het musket in de éne en het munitiepatroon in de andere hand, weinig andere keuze dan de papieren huls open te scheuren met hun tanden, althans volgens Alain PIGEARD en Jean DIF. En, zo gaan ze voort, wie een slecht gebit had ging er onverbiddelijk uit. Afgekeurd voor de dienst.

Al bij al zo slecht niet, die slechte tanden. Eerder een imperfectie met perfect gevolg. Hoe dan ook, het verhaal wil dat tóen de uitdrukking dents du bonheur of dents de la chance geboren werd.

Moderedacteurs van nu schrijven dat het gelukbrengende spleetje tussen de voortanden  – net als (schoonheids)vlekjes, sproetjes, kuiltjes –  een mens een stuk aantrekkelijker maakt. Dents du bonheur, taches de beauté, taches de rousseur en niet te vergeten fossettes: een absolute must voor elke Miss (en Mister) in spe!

Jane Birkin, Yannick Noah en Madonna liggen er niet wakker van. En ijsman Ötzi? (Ja Ötzi, de ijsmummie uit het Ötztal.) Evenmin. Zijn dents du bonheur brengen hem al eeuwenlang een gelukkige slaap. Maar of het hem mooier maakt … ?