Taalspelletjes·woordspelingen

Papaoutai

imagesR9Z0J8K7

Je zou even willen voelen maar je kunt je nog net bedwingen. Handen op de rug en kin discreet vooruitgestoken schuifel je wat dichterbij. Geen zaalwachter in de buurt? Nog een stapje dichter. Wat is er toch met die lijst? Plots klikt de driedimensionale illusie weg: het is een trompe-l’oeil. Dat heeft die schilder toch maar knap gedaan, glimlach je.

Bedriegen, bedrogen worden en bedrog zijn nochtans negatieve aangelegenheden. Zelfs onschuldig gezichtsbedrog klinkt ontnuchterend nuchter. Maar zodra je er een Franse draai aan geeft is het leuk. Trompe (-) l’oeil, bedrieg het oog, doe het als een ware vakman en de liefhebber waardeert je ontrouw.

Ook oren laten zich gewillig in de maling nemen. Luister bijvoorbeeld naar pianio niba, moino aniba nio, coucou anio e niba, en beslis dan welke taal het is. Wel? Je weet niet wat je hoort maar erg Frans klinkt het niet? Aha, woordspelletje gelukt! Ratel de zinnetjes Pie a nid haut, ni bas / Moineau a nid bas, ni haut / Coucou a nid haut et nid bas / razendsnel af en geniet van het exotische effect op je publiek. Of ornithologen nu beamen of tegenspreken dat eksters zich hoog, mussen zich laag en koekoeken zich hoog én laag nestelen, peu importe. Wat telt is dat je toehoorder verbouwereerd iets hoort wat je niet zegt.

Net zoals hun soortgenoten, de tongbrekers of virelangues (genre un chasseur sachant chasser sans son chien de chasse etcetera) zijn deze trompe-oreilles – want zo heten ze –  enkel uit op effect en aandacht.  Effect omdat ze zo vreemd klinken  (trompe-oreilles) of aandacht omdat ze onuitspreekbaar blijken (virelangues).

De lange lijst trompe-oreilles (ook trompe-l’oreille) kent vele varianten en groeit gestadig aan. Zoals onlangs nog met de Franse hit Papaoutai. Dat Stromae eigenlijk Papa, où t’es zingt was niet onmiddellijk voor iedereen duidelijk. Welkom aan de nieuwe kandidaat op de lijst!

Tot slot, hoe klinkt Anvers alweer in Frans Frans? anverver parpour anver avec anver anverver  (Un ver vert part pour Anvers avec un verre en verre vert). Anvers zonder -s, c’est ça.

 

P.S. Gek, ik kon niet direct op trompe-oreilles in het Nederlands komen … . De vertaling een groene worm die naar Antwerpen trekt met een groen glas komt niet in aanmerking, en al helemaal niet in deze politieke sperperiode. Ken jij betere voorbeelden in het Nederlands?

 

Delen of reageren is fijn, dankjewel.

Linkedin: be.linkedin.com/in/christlverbert/nl               Twitter: @ChristlVerbert

9 gedachten over “Papaoutai

  1. Hier nog wat tong-twisters en speelse taal. Als je simpelweg “dag” zegt, gebruik je 65 spieren, plus een half miljard hersencellen schieten wakker. Uiterst complex dus en tegelijk ’n fluitje van een cent, je hoeft er niet eens bij na te denken.
    Je mag zelf uitzoeken hoeveel hersencellen flitsen bij:
    – “De postkoetspoetser poetst de postkoets met postkoetspoets”;
    – “Un chasseur sachant chasser sans son chien est un bon chasseur”;
    – “Zwei schwarze schleimige Schlangen sitzen zwischen zwei spitsigen Steinen und zischen”.
    Oefenen maar.

    Like

  2. Misschien is deze vraag van kinderen aan hun broertje of zusje een Nederlandse trompe-oreille: “Zijn het paaseieren of zijn ze van moe?”

    Like

  3. In september vragen diezelfde kinderen aan elkaar: “Zijn het moesappels of zijn ze van pa?”

    “Eet meer Freud, dan blijf je Jung.” (Harry Mulisch, 1927-2010).

    Volgens het Uitspraakwoordenboek van de Nederlanders Josée Heemskerk en Wim Zonneld moet Freud worden uitgesproken al s /frɔjt/, waarin het teken ɔ een korte o weergeeft. Het Uitspraakwoordenboek zegt dus dat we de naam “Freud” precies zoals in het Duits moeten uitspreken. Ik heb even in de driedelige Dikke Van Dale opgezocht hoe je het adjectief “freudiaans” moet uitspreken . Daaruit valt af te leiden dat ook Van Dale ons aanraadt om de naam van de beroemde Weense psychiater uit te spreken als /frɔjt/.

    Niettemin spreekt een groot deel van Nederland hem uit als “fruit”. (Met die uitspraakwijze speelt Harry Mulisch een spottend spelletje. Mulisch’ ouders spraken Duits en Mulisch zelf was tweetalig.) Veel Nederlanders horen dus ook: “Eet meer Fruid, dan blijf je Jung.” Alweer een trompe-oreilles.

    Like

  4. Frans enkelvoud: trompe-l’oeil, Frans meervoud: trompe-l’oeil. Nederlands enkelvoud: trompe-l’oeil, Nederlands meervoud: trompe-l’oeils, hoe vreemd dit ook klinkt voor wie het meervoud van oeil kent. Dit is natuurlijk wel wat je kunt verwachten als een halve natie Freud en fruit verwisselbaar vindt.

    Frans enkelvoud: trompe-oreilles, Frans meervoud: trompe-oreilles. Deze woorden staan op dit moment, begin mei 2014, nog in geen enkel verklarend woordenboek van het Nederlands.

    Het Nederlands zou de parallel met trompe-l’oeil kunnen versterken door een bastaardwoord trompe-l’oreille in te voeren. Het meervoud zou dan trompe-l’oreilles kunnen worden, zonder eerbiediging van het juiste Franse lidwoord.

    Als het Nederlands niet met het lidwoord gaat rommelen, kan het nog altijd drie kanten uit:
    ofwel helemaal spellen als in het Frans,
    ofwel kiezen voor enkelvoud trompe-oreille en mv. trompe-oreilles,
    ofwel kiezen voor enkelvoud trompe-oreilles en mv. trompe-oreillesen (vgl. met luiwamesen, het mv. van luiwammes).

    De derde mogelijkheid klinkt mij als een gruwel in het oor. Mijn voorkeur gaat uit naar de middelste mogelijkheid, want daar heb ik intuïtief en spontaan voor gekozen in mijn eerste reactie. Op het eind van mijn tweede reactie won helaas de taalkundige het van de taalgevoelige (voor het Nederlands). Laat ik hopen dat zoiets mij niet vaak meer overkomt.

    Like

  5. Interessante toevoegingen, Jos. De Franse woorden ‘trompe-l’oreille’ en ‘trompe-oreilles’ komen evenmin voor in Le Grand Robert de la langue française (versie 3.1.0 (7.0), noch in andere woordenboeken. Dat weerhoudt liefhebbers van Franse taalspelletjes er blijkbaar niet van om de woorden vaak te gebruiken. Kijk maar naar de zoekresultaten op Bing of Google. Grammaticale tip voor het Frans: trompe-l’oeil, trompe-l’oreille, trompe-oreilles: altijd onveranderlijk. Simple comme bonjour 😉

    Like

  6. Bij je groene worm die naar Antwerpen trekt, moest ik denken aan de volgende zin: “Als achter vliegen vliegen vliegen, vliegen vliegen vliegen na.” Volgens mij is hij van (wijlen) H. Brandt Corstius.

    Like

  7. Deze is ook leuk, maar dan vooral als je hem leest: “Un ver vert dans un verre vert n’est pas un verre vert dans un ver vert.” En herhaal deze Nederlandse casse-langue een keer of tien op snelheid: “De kat krabt de krullen van de trap.” Concentratie vereist!

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s