Schuiftrompet

Altijd duiken ze weer op, in de plooien van een computertas, vastgeklemd in de randen van een bureauschuif, gevangen tussen de elastiekjes en prulletjes in het pennenbakje. Ja, de paperclips houden kranig stand, tegen alle papierloze trends in. Bovendien  komen ze vaak onverwacht goed van pas; Wie heeft nog nooit een paperclipje verwrongen of in stukjes gebroken om stoom af te laten? En waarmee fabriceren we dat fijne staafje om ergens iets tussenuit te peuteren of te resetten? 

Nochtans dient het typisch gebogen metalen draadje in eerste instantie om enkele vellen papier bijeen te houden. De naam paperclip zegt het zelf, al doen we daarvoor in het Nederlands beroep op het Engels. Papierklem zou ook kunnen, maar spijtig genoeg lijkt niet elk papierklemmetje op de afgebeelde paperclip.  

Vooruitziende Fransen omzeilden dit probleem. Om meerduidigheid te vermijden bedachten ze een beeld. De vorm van de  clip à papier in kwestie heeft iets weg van een schuiftrompet. En dat is precies hoe ze het dingetje ook noemen: trombone, un trombone. Voilà, opgelost: geen misverstand meer mogelijk. 

Elke dag een beetje Frans (Engels, Duits)

unnamed[1]

Als het snel moet gaan, kan het in minder dan 1 minuut. Of in 3 à 4 minuten als je er dieper induikt. Maar echt veel langer nemen de testjes van Nu Beter Frans niet in beslag. Het is een fijne manier om elke werkdag of enkele keren per week even met het Frans bezig te zijn. En het is volledig gratis bovendien.

Hoe het werkt? Meld je aan op de website of download de app, en ontvang met een regelmaat die je zelf instelt telkens vier meerkeuzevragen op niveau 1, 2 of 3. Verzend je antwoorden. Geniet van je score. Overloop wat goed en fout is, en lees – liefst ook – waarom. En als je nog wat tijd en vooral goesting over hebt,  klik dan door naar meer (pagina’s met theorie en voorbeelden).

Deze formule bestaat ook voor het Engels en Duits en zelfs voor rekenen of spellen. Wat ik zou aanbevelen? Nu meteen beginnen aan een weekje Nu Beter + taal waar je zin in hebt. Frans bijvoorbeeld?

Nu Beter Frans

Nu Beter Duits

Nu Beter Engels

Frans in de file

De overvolle E19 richting Brussel dan maar verlaten om via de afrit Mechelen vlotter door te rijden? Illusie, zegt de verkeersjournalist van Radio Première op mijn autoradio, (c’est) chou vert et vert chou! Of met andere woorden, ik mag gerust een alternatieve weg proberen, het maakt geen enkel verschil.  De ene groene kool lijkt op alle andere.

Oké, tijd genoeg dus om me braaf aanschuivend af te vragen waarom het in deze Belgisch-Franse uitdrukking uitgerekend over groene kool gaat.  Hadden cerise rouge et rouge cerise, canari jaune et jaune canari of chocolat chaud et chaud chocolat – de  lijst van  mogelijkheden is echt onuitputtelijk – niet evengoed gekund? Ik twijfel. Kiezen tussen rode kersen, gele kanaries of koppen warme chocolade kan best fijn zijn. Maar groene kolen? Daar word ik niet meteen vrolijk van. Net zo min  als van files.

In Frankrijk gebruikt men een variant.  Om te verwijzen naar twee zaken die ongeveer even slecht of van geringe waarde zijn,  hebben ze het over … mutsen. Witte. Het maakt niet uit wie de muts draagt, het blijft zo lang als het breed is. (C’est) bonnet blanc et blanc bonnet.

Kan je niet kiezen tussen de Frans-Franse of de Belgisch-Franse versie? Doe dan de test. Spreek eerst rustig maar vlotjes de zin c’est bonnet blanc et blanc bonnet uit, en daarna even rustig en vlotjes c’est chou vert et vert chou. En beslis. Of  herhaal de test, eenmaal, tweemaal. De file is nog lang.

Vooruit achteruit

Nog vlug even herbloggen alvorens het geheugentruukje niet meer nodig zal zijn?

Andere taal

winteruurdekat[1]

Wat wordt het dit weekend, een uurtje langer slapen of een uurtje vroeger opstaan? Stripfiguur Le Chat van Belgisch tekenaar Philippe Geluck kiest het eerste, want:”En octobre, on recule les aiguilles, en avril, on les avance.” Leuk geheugensteuntje – je bent nu eenmaal fan van Le Chat of niet –  al ontlokt zijn ezelsbruggetje ook veel scherpe noten.

Critici merken fijntjes op dat niet alleen in octobre, maar ook in septembre, novembre én décembre de letters RE voorkomen. Om vervolgens langs de neus weg toe te voegen dat de zomertijd in maart* begint … en niet in april. Philippe toch, waar zat je met je gedachten?**

Taalpuristen huiveren dan weer voor het besmettingsgevaar van ‘heure’ in ‘changement d’heure’ en ‘passage de l’heure d’été à l’heure d’hiver’: winteruur en zomeruur mogen dan, naar Frans voorbeeld, standaardtaal zijn in België, toch verkiest men in het hele taalgebied wintertijd en zomertijd! Uurwerkliefhebbers ten slotte griezelen bij de…

View original post 107 woorden meer

Een goed Frans Boek

wp_20161122_13_28_57_pro

Bij de eerste zin is het al te laat: Le bébé est mort. Het oudere zusje zal het niet halen. En l’autre die hen vermoordde heeft zichzelf willen ombrengen. Deze roman leg je niet meer weg. Want wat is er gebeurd? En waarom?

Mispak je niet, dit is geen platte sensatie maar wel een indringende psychologische thriller over de vervreemding in onze wereld. Sober en helder geschreven, soms ingehouden, soms nerveus en op het hoekige af. En spannend. Langzaam tekenen de contouren van het dreigende drama zich af, tot het verhaal definitief kantelt en de reddende engel zelf een engel in nood blijkt te zijn. Het zachte wiegeliedje uit de titel verkleurt tot een donker requiem.

Chanson douce is de tweede roman van Leïla Slimani, een voormalige journaliste. Ze won er begin deze maand de prestigieuze Goncourt mee, de oudste en belangrijkste Franse literatuurprijs. De prijs zelf levert geen geld op maar staat garant voor een stevige meerverkoop. Momenteel is de roman nog niet in het Nederlands vertaald. Misschien een uitgelezen kans om een goed Frans boek te lezen.

‘Chanson douce’ van Leïla Slimani, Gallimard, 240 blz., 2016

 

Lees ook  Een goed ‘Frans’ boek en Langzaam lezen

Nederlands versus Frans

wp_20161027_09_38_35_proMeteen een paar kilo lichter loop ik de trap op terwijl mijn hand over de trapleuning zweeft. Zo gaat het nu elke keer. Gewoon even aan la main courante – het Frans voor trapleuning – denken en hop, mijn hand glijdt vederlicht over de leuning. Zelfs de dwingende toon van een bordje  Prière de tenir la main courante kan de lichtheid van dat moment niet bederven. Trappenlopen in het Frans is leuk. Al ben ik er nog niet uit wat mijn hand het prettigst vindt, de Franse leuning vlotjes beklimmen of vrolijk afroetsjen. Het wordt waarschijnlijk dat laatste.

En de trapleuning? Het woord zegt het zelf, de trapleuning is bedoeld om op te leunen. Trappen bestijgen of afdalen is een risicovolle activiteit en de aanmaning Trapleuning gebruiken verplicht is gepast. Het is waar, de gedachte aan het Franse main courante komt zelfs niet bij me op wanneer ik met een zware tas of op hoge hakken of bij povere verlichting de trap op ga. Neen, dan grijp ik naar mijn bondgenoot de trapleuning, steun erop, leun erop, en laat hem niet meer los.

Wie wint nu dit rondje Nederlands versus Frans? Geen van beide ofwel allebei natuurlijk. Met een eervolle vermelding in de categorie veiligheid voor trapleuning, en een vooringenomen pluimpje van mijnentwege voor main courante.

1079552668_f1trapleuning-tekst

Bibendum lacht even niet

ogallop_nunc_est_bibendum_le_pneu_michelin_d5366398h[1]

Reclame maken voor auto- en fietsbanden met de slogan “Daar drinken we eentje op”? Goed fout lijkt het. Nu. Maar in 1898 vond André Michelin het een prima idee. En de geschiedenis gaf hem gelijk.

Het Michelinmannetje toaste met het Latijnse “Nunc est bibendum”,  en in de geheven coupe zaten … spijkers, bladeren, scherven. Boodschap? “Le pneu Michelin boit l’obstacle” (lees: spijkers, bladeren, scherven) om het rijcomfort te verhogen, dat alles natuurlijk  “à votre santé”.

Het bandenmannetje (ook al een idee van een Michelin, maar dan van broer Edouard senior) kreeg de naam Bibendum en groeide uit tot hét symbool van de bandengigant. Oorspronkelijk woog Bibendum – Bib voor de vrienden –  wel enkele kilootjes meer, hij rookte sigaren en droeg een pince-nez. Niet meteen een moderne look inderdaad. Dus onderging hij in 1998 ter gelegenheid van zijn honderdste verjaardag een make-over, en sindsdien blijft zijn gewicht op peil. Kan ook moeilijk anders, want we zien hem steeds lopend. Mollige Bib is tevreden met zijn bandjes en lacht breeduit!

Maar nu even niet. Vandaag stond immers in de krant dat François Michelin, die 47 jaar lang algemeen directeur van de Franse bandenfabriek was, op 88 jarige leeftijd overleden is. Nos sincères condoléances, cher Bib.

3 SUISSES

Het is niet al Zwitsers wat suisse heet. Want wat is een suisse?

a. een koffiekoek met rozijnen?
b. een kerkwachter?
c. een eekhoorn?
Lange suisse Je kiest a, de koffiekoek met rozijnen? Juist.

Deze suisse staat niet in het woordenboek, maar ligt wel broederlijk naast de andere koffiekoeken of couques à la crème bij de Nederlands- of Franstalige bakker. In het Brusselse bijvoorbeeld. Maar ook in de Antwerpse supermarkt bij ons om de hoek. Een lange suisse of een ronde suisse, het maakt niet uit, beide kosten 0,79 € per stuk. Smakelijk.

clip_image045[1] Je kiest ook b, de kerkwachter? Alweer juist.

Deze suisse komt zowel in Van Dale (een suisse) als in Le Grand Robert (un suisse) voor, en staat voor de kerkwachter die – met hellebaard of staf in de hand, steek op het hoofd en bandelier om de borst –  streng toekeek op de orde in de kerk. De illustratie hiernaast is een foto uit de oude doos; de betekenis suisse=kerkwachter, ook.

Tamias_minimus[1] Is er dan niemand die onmiddellijk aan de eekhoorn denkt? Toch wel: de Franstalige Canadezen.

De strepen op de pels van de tamia (een klein type eekhoorn dat in Noord-Amerika leeft) doen hen denken aan het uniform van de Zwitserse wacht van het Vaticaan. Ze kennen het diertje dus ook onder de naam: un suisse.

Hier eindigt het verhaal van de 3 niet Zwitserse suisses. Maar het kan nog straffer. De 3 Suisses van het gelijknamige postorderbedrijf hebben helemaal niets met Zwitserland te maken. Stichter Xavier Toulemonde (dat is zijn echte naam) bouwde in 1932 een textielfabriek in Roubaix in de buurt van het cafeetje van Monsieur Suis, die 3 dochters had. Iedereen kende de buurt als chez les 3 Suisses (sic), dus Xavier Toulemonde noemde zijn fabriek gewoon: Les Filatures des 3 Suisses, later afgekort tot: 3 Suisses.

Het is niet al Zwitsers wat suisse heet.

 

Lees in dit verband ook Het trucje van de 2 p’s en Over Franse titels die niet altijd Frans zijn

Een Franse brief van Prokofiev

885943_10154829562060261_7810095802779151789_o[1]

Vandaag precies 92 jaar geleden stuurde Prokofiev een Franse brief naar de Koninklijke Maatschappij der Nieuwe Concerten in Antwerpen, waar hij op 5 maart zijn nog niet gepubliceerde derde pianoconcerto zou spelen. Jaja, hij zou op 1 maart het orkestmateriaal meebrengen . En of men voor hem “un hotel comfortable (sic) et propre, mais pas cher” wilde reserveren?

Polyglot Prokofiev zette het briefje moeiteloos op papier. De nodige info, enkele beleefdheidsformules – in de vlucht weliswaar een beentje te veel aan de n van confortable en een o zonder accent in hôtel – en tot slot: Prokofieff, mét extra streepjes op de letters f mooi evenwijdig aan de S van Serge. Et voilà. 

Prokofiev leerde zijn eerste Frans bij mademoiselle Louise Roblin, de Parijse gouvernante die zijn moeder voor hem rekruteerde via een agentschap dat “100 % garantie gaf voor een goede uitspraak“. Was het Louise die zijn affiniteit met het Frans aanscherpte? Prokofiev zal in elk geval zijn Franse voornaam vaak gebruiken, en af en toe Franse titels overwegen voor zijn composities. Zoals Visions Fugitives (opus 22) voor de bundel (wonderlijke !) pianostukjes die de werktitel ‘Mimolyotnosti’ (vluchtigheden) meekreeg.

In 1915, het jaar waarin hij Italiaanse les neemt bij Berlitz, noteert hij in zijn dagboek “donders, je spreekt Genua in het Italiaans als Dzjenova uit en ik heb het maar steeds over Zjeneve“, en in 1917: “tussen haakjes, Balmont zei dat de klemtoon op de laatste lettergreep van zijn achternaam ligt, niet op de eerste zoals veel mensen deden, onder wie ik, tot nu toe“. Komen daar trekjes van een enthousiaste taalnerd naar boven? Heerlijk. Maar kritisch was hij inderdaad wel. En niet alleen voor zichzelf, ook voor zijn Catalaanse schoonvader die hij sympathiek vindt, “ondanks het feit dat hij slecht Frans en Russisch spreekt.” (1926) … .

Was men in Antwerpen blij met Prokofievs antwoord? Niet echt. Tot 1 maart moeten wachten, om vervolgens een orkestpartij in te studeren voor een concert op 5 maart, is stresserend. Maar Prokofiev zelf had het volste vertrouwen in de reactie van het publiek. “België is altijd charmant geweest voor de Russische muziek.” schreef hij al op 18 januari 1923, “Het ontving Borodin vòòr Moskou en Petrograd.”  Dat horen we graag. Bis!

 Deze en andere brieven van Prokofiev werden op 17 november 2014 tijdens archiveringswerken in de bibliotheek van het Conservatorium van Antwerpen ontdekt. Erfgoedbibliothecaris Jan Dewilde  haalde voor ons het origineel uit de zuurvrije bewaardoos, tijdens zijn toelichting bij de werking van de leeszaal van de Kunstcampus (deSingel).

Verjaardag

61080115_p[1]

Lieve lezer

‘Andere taal’ blaast vandaag een eerste verjaardagskaarsje uit en trakteert op een stuk taart van Le Chat van Philippe Geluck.  Hartelijk dank voor het volgen, lezen, delen!

Tot binnenkort

Christ’l